Πρόληψη της Αυτοκτονίας και των αυτοτραυματισμών στα καταστήματα κράτησης

Εγχειρίδια του Σχεδίου Δράσης "Παρέμβαση στο Κατάστημα Κράτησης Γυναικών Ελεώνα Θηβών-Πρόγραμμα Δεινομάχη"

Στο πλαίσιο του Σχεδίου Δράσης " Παρέμβαση στο Κατάστημα Κράτησης Γυναικών Ελεώνα Θηβών - Πρόγραμμα Δεινομάχη" δημιουργήθηκαν τα εγχειρίδια "Ψυχοκοινωνικό Προφίλ των κρατουμένων γυναικών και η διάσταση του φύλου κατά την υποστήριξη τους" και «Πρόληψη της αυτοκτονίας και των αυτοτραυματισμών στα καταστήματα κράτησης». Το Σχέδιο Δράσης υλοποιείται από την ΚΛΙΜΑΚΑ  στο πλαίσιο της πράξης 3.2.4 «Υποστήριξη των μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (Γυναικείων Οργανώσεων) Α’ & Β’ Κύκλος του Ε. Π. Διοικητική Μεταρρύθμιση 2007-2013 - με δικαιούχο την Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού, Διαχείρισης και Εφαρμογής Συγχρηματοδοτούμενων Δράσεων του Υπουργείου Εσωτερικών (ΕΥΣΥΔΕ-ΥΠΕΣ) και σε συνεργασία με το Κατάστημα Κράτησης Γυναικών Ελεώνα Θηβών. 

Στους παρακάτω συνδέσμους μπορείτε να βρείτε τα εγχειρίδια σε ηλεκτρονική μορφή. 

Πρόληψη της Αυτοκτονίας και των Αυτοτραυματισμών στα Καταστήματα Κράτησης

Το Ψυχοκοινωνικό προφιλ των κρατούμενων γυναικών και η διάσταση του φύλου κατά την υποστήριξη τους

Αυτοκτονίες: Οι αόρατοι θάνατοι των φυλακών

Άνδρας κρατούμενος στο ψυχιατρικό νοσοκομείο του Κορυδαλλού απαγχονίστηκε αυτή την Τρίτη στο κελί του κατά τις νυχτερινές ώρες, χωρίς να γίνει αντιληπτός από το προσωπικό και τον συγκρατούμενο του. Μία ακόμη αυτοκτονία που δεν αποτέλεσε έκπληξη για κανέναν από τους εμπλεκόμενους. Σε προηγούμενη ανακοίνωση είχαμε αναφερθεί στην υψηλή συχνότητα αυτοκτονικών συμπεριφορών στα καταστήματα κράτησης, στην αναγκαιότητα δημιουργίας νέων δομών και υπηρεσιών για κρατούμενους που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας, στην σημασία της  εκπαίδευσης του προσωπικού στην αναγνώριση και αντιμετώπιση της αυτοκτονικότητας καθώς και στην αναγκαιότητα περιορισμού της πρόσβασης σε θανατηφόρα μέσα.

Ειδικότερα, για τους κρατούμενους που βρίσκονται σε ψυχιατρικά νοσοκομεία ο κίνδυνος αυτοκτονίας είναι έως και πέντε φορές υψηλότερος σε σχέση με τους κρατούμενους που βρίσκονται στα Καταστήματα Κράτησης γεγονός που καταδεικνύει τις αυξημένες ανάγκες των ψυχικά πασχόντων που εμπλέκονται με τον νόμο. Στο Δίκτυο Καταγραφής της ΚΛΙΜΑΚΑ αναφέρθηκαν μόνο 10 αυτοκτονίες κρατουμένων από το 2013 έως και σήμερα. Πρόκειται για 9 άντρες και μία γυναίκα που αυτοκτόνησαν με απαγχονισμό.  Οι αριθμοί αυτοί δεν υποκαθιστούν την επίσημη καταγραφή που θα έπρεπε να υπάρχει, ούτε και θεωρείται ότι ανταποκρίνονται στο πραγματικό σύνολο των αυτοκτονιών που συνέβησαν στο ανωτέρω διάστημα.

Η συντριπτική πλειοψηφία των αυτοκτονιών θα μπορούσε να είχε προληφθεί και προς την κατεύθυνση αυτή, το Κέντρο Πρόληψης της Αυτοκτονίας της ΚΛΙΜΑΚΑ στο πλαίσιο μια ολοκληρωμένης παρέμβασης, έχει προτείνει τη διενέργεια ψυχολογικών αυτοψιών ως ένα σημαντικό μέτρο πρωτογενούς πρόληψης, δεδομένου ότι παρέχει πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τους παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο αυτοκτονίας. Επιπλέον, υλοποιούνται κύκλοι σεμιναρίων και εισηγήσεων για την πρόληψη της αυτοκτονίας στα σωφρονιστικά καταστήματα. Λόγω του περιορισμένου εύρους της θεματολογίας των μαθημάτων της Σχολής Σωφρονιστικών Υπαλλήλων οι συμμετέχοντες μας έχουν μεταφέρει τις ελλείψεις στην εκπαίδευση και υποστήριξη τους καθώς και την αναγκαιότητα θεσμοθετημένης επιμόρφωσης τους σε θέματα που αφορούν την ψυχική υγεία και την πρόληψη των αυτοκτονιών και των αυτοτραυματισμών.

Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι ένας κοινωνικός φορέας, μη κυβερνητικός οργανισμός που ιδρύθηκε το 2000 και δραστηριοποιείται τόσο στην παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας όσο και στην υλοποίηση προγραμμάτων κοινωνικής ενσωμάτωσης αποκλεισμένων πληθυσμιακών ομάδων στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Σε ένα πρώτο επίπεδο οι δράσεις και τα προγράμματα του φορέα στοχεύουν στην πολύπλευρη ενδυνάμωση των κοινωνικά αποκλεισμένων στις κατευθύνσεις: της υιοθέτησης ενεργού ρόλου απέναντι στη ζωή, της υπεύθυνης διεκδίκησης των δικαιωμάτων, της σταδιακής αυτονόμησης και της ισότιμης ένταξης στον κοινωνικό ιστό.

Απώτεροι στόχοι των δράσεων του φορέα αποτελούν:

∙ Η ανάπτυξη του ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου για την αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού.

∙ Η ισότητα των ευκαιριών πρόσβασης και απολαβής των κοινωνικών αγαθών

∙ Η προαγωγή της ψυχικής υγείας

∙ Η αύξηση της κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης

Η ΚΛΙΜΑΚΑ λειτουργεί από το 2007, τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία με το νούμερο 1018. Η Γραμμή λειτουργεί σε εικοσιτετράωρη βάση, 7 ημέρες την εβδομάδα και δέχεται κλήσεις από κινητό ή σταθερό τηλέφωνο, από όλες τις περιοχές της Ελλάδας, με αστική χρέωση. Οι κλήσεις είναι ανώνυμες και εμπιστευτικές.

Απευθύνεται σε:  

-        Ανθρώπους που σκέφτονται να αυτοκτονήσουν

-        Ανθρώπους που έχουν αποπειραθεί να αυτοκτονήσουν στο παρελθόν

-        Ανθρώπους με αυτοκαταστροφική συμπεριφορά

-        Ανθρώπους που βιώνουν την απώλεια ή ανησυχούν για κάποιο δικό τους άνθρωπο

Η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία εντάσσεται από τον Απρίλιο του 2012 στο πλαίσιο του Κέντρου Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, το οποίο λειτουργεί από την ΚΛΙΜΑΚΑ, με την υποστήριξη του Υπουργείου Υγείας. Στο Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψης της Αυτοκτονίας, ειδικά εκπαιδευμένοι, επαγγελματίες ψυχικής υγείας αναλαμβάνουν την θεραπευτική αντιμετώπιση ατόμων που έχουν εκδηλώσει αυτοκτονική συμπεριφορά. Επίσης, η ΚΛΙΜΑΚΑ αναπτύσσει ένα σύνολο δράσεων εκπαίδευσης, ενημέρωσης – ευαισθητοποίησης καθώς και ερευνητικό έργο, ενώ συμμετέχει, ως οργανωτικό μέλος,  και εθνικός αντιπρόσωπος φορέας, στη Διεθνή Ένωση για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας (International Association for Suicide Prevention - IASP), φορέας ο οποίος αποτελεί το ανώτερο όργανο για την  κατάρτιση στρατηγικών στον τομέα της πρόληψης αλλά και των ερευνητικών διαδικασιών, σε καθεστώς συνηγορίας με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Αυτοτραυματισμοί στις φυλακές

Αυτοτραυματισμός Ερωτήσεις και απαντήσεις

Πολλοί νέοι άνθρωποι αναφέρουν ότι αυτοτραυματίζονται προκειμένου να αντιμετωπίσουν οδυνηρά συναισθήματα, άσχημες αναμνήσεις, εμπειρίες ή/και καταστάσεις που βιώνουν στο  παρόν. Για πολλούς είναι δύσκολο το να κατανοήσουν γιατί συμβαίνει και για ποιο λόγο κάποιος θέλει να προκαλεί κακό στον εαυτό τους. Το παρόν έχει γραφτεί για τους νέους που αυτοτραυματίζονται ή/και για όσους ανησυχούν για κάποιον δικό τους φίλο/η, συγγενή κλπ. Περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τις αιτίες του αυτοτραυματισμού, τους τρόπους αντιμετώπισης και τις διαθέσιμες πηγές βοήθειας. 
Περισσότερα εδώ 

AΠΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΑΥΤΟΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟ, ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ: ΜΙΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

Prison staff and women prisoner’s views on self-harm; their implications for service delivery and development: A qualitative study

Criminal Behaviour and Mental Health
20: 274–284 (2010)
Published online 5 July 2010 in Wiley Online Library
(wileyonlinelibrary.com) DOI: 10.1002/cbm.777
CASSANDRA KENNING1, JAYNE COOPER2, VICKY SHORT1, JENNY
SHAW3, KATHRYN ABEL1 AND CAROLYN CHEW-GRAHAM4, 1Centre
for Women’s Mental Health Research, University of Manchester, Manchester,
UK; 2Centre for Suicide Prevention, University of Manchester, Manchester,
UK; 3Division of Psychiatry, University of Manchester, Manchester, &
Consultant Forensic Psychiatrist, Guild Lodge, Preston, UK; 4School of
Community Based Medicine, University of Manchester, Manchester, UK

Στην Μεγάλη Βρετανία η μη θανατηφόρα αυτοκαταστροφική συμπεριφορά ορίζεται ως “μια πράξη σκόπιμης αυτό-δηλητηρίασης ή τραυματισμού ανεξάρτητα από τον φαινομενικό σκοπό της πράξης”. Ο αυτοτραυματισμός είναι ένας από τους ισχυρότερους προγνωστικούς δείκτες για αυτοκτονία και, ως εκ τούτου, αποτελεί έναν σημαντικό στόχο για την πρόληψη των αυτοκτονιών. Η Εθνική Στρατηγική Πρόληψης Αυτοκτονίας της Αγγλίας προσδιόρισε τους φυλακισμένους ως πληθυσμό ιδιαίτερα υψηλού  κινδύνου για αυτοκτονία, γεγονός που υποστηρίχθηκε από διάφορες μελέτες με ποσοστά 9% και 10% μεταξύ των υπόδικων και καταδικασμένων γυναικών, αντίστοιχα. Κατά τα έτη 2003 και 2007 υπήρξε μια  αύξηση της τάξης του 37% στα περιστατικά αυτοτραυματισμών που εκδηλώθηκαν εντός των βρετανικών φυλακών και μια αύξηση 48% στους αυτοτραυματισμούς των κρατούμενων γυναικών. Διάφορες μελέτες έχουν γίνει  που διερευνούν  στάσεις του ιατρικού προσωπικού σε ασθενείς που αυτοτραυματίζονται και παραμένουν σε νοσοκομειακές κλινικές. Σχεδόν όλες οι μελέτες εκθέτουν  στοιχεία αρνητικών στάσεων  του προσωπικού που στιγματίζουν τα άτομα που αυτοτραυματίζονται.   Συγκεκριμένα μια μελέτη ανέφερε ότι επαγγελματίες, συμπεριλαμβανομένων νοσηλευτών ψυχικής υγείας, νοσηλευτών  γενικών καθηκόντων και κοινωνικών λειτουργών, μπορούν να φέρουν αρνητικές συναισθηματικές απαντήσεις σε συνδυασμό με εχθρικές αντιλήψεις και απορριπτική συμπεριφορά. Θεωρείται πως η αντιπάθεια προς τους επαγγελματίες φροντιστές μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο μελλοντικής αυτοτραυματικής συμπεριφοράς στους ασθενείς , επηρεάζοντας αρνητικά την αναζήτηση βοήθειας και παρεμποδίζοντας την προθυμία δέσμευσης με τις υπηρεσίες. Στοιχεία αποδεικνύουν ότι εκείνοι που αρχικά δείχνουν ενσυναίσθηση μπορούν να αναπτύξουν αργότερα αρνητικές στάσεις όταν βρίσκονται αντιμέτωποι με επαναλαμβανόμενα επεισόδια και μικρή βελτίωση με ανθρώπους με τους οποίους συνεργάζονται. 

Μία έρευνα στάσεων  σωφρονιστικών υπαλλήλων ως προς την αυτοκαταστροφική συμπεριφορά  ανήλικων κρατουμένων  έχει εντοπίσει αρνητικά στοιχεία των πρώτων που συνδέονται με παράγοντες όπως η έλλειψη γνώσης των αιτιών και των λειτουργιών της αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς παράλληλα με μια ισχυρή πεποίθηση για τη ύπαρξη συγκαλυμμένης πρόθεσης χειρισμού και ένα αίσθημα αδυναμίας αντιμετώπισης τέτοιων κρατουμένων. Προηγούμενη ποιοτική μελέτη που πραγματοποιήθηκε από τον Snow (1997) τεκμηριώνει τα παραπάνω συμπεράσματα εκθέτοντας τις απόψεις έξι υπαλλήλων που εξετάστηκαν και οι οποίοι ανέφεραν την αναζήτηση προσοχής ως πρωταρχική αφορμή της αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς των κρατουμένων. Ωστόσο, μια άλλη μελέτη εξέθεσε ότι οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι αντιλαμβάνονται την αυτοκαταστροφική συμπεριφορά  κυρίως σαν μια μορφή επικοινωνίας και λιγότερο συχνά σαν μια συμπεριφορά που έγκειται στην αναζήτηση προσοχής δηλώνοντας πως οι στάσεις αυτές είναι ανεξάρτητες της συχνότητας και της σοβαρότητας των πράξεων αυτοτραυματισμού.

Σε μια επισκόπηση των λειτουργιών της αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς ο Klonsky (2007) υποστήριξε ότι πιο κοινή είναι η ρύθμιση του συναισθήματος, αλλά και άλλες λειτουργίες που περιλαμβάνουν την αυτο-τιμωρία, την απάντηση σε αποσύνδεση, την υποκατάσταση ή την αποφυγή αυτοκτονίας, την αναζήτηση προσοχής και την δημιουργία διαπροσωπικών ορίων. Από μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε τέσσερεις φυλακές και οι οποίες περιλαμβάνονται στην παρούσα ανάλυση μόνο η ρύθμιση συναισθήματος, η απάντηση στη αποσύνδεση  και η αυτοτιμωρία ήταν εμφανείς.

Αν και τα αποτελέσματα της στάσης του προσωπικού υγειονομικής περίθαλψης σχετικά με τη διαχείριση των ανθρώπων που αυτοτραυματίζονται στην κοινότητα έχουν διερευνηθεί, δεν υπάρχει βιβλιογραφία αναφορικά με τις επιπτώσεις στις σχέσεις κρατουμένων/ σωφρονιστικού προσωπικού και στο πώς αυτές μπορεί να επηρεάσουν την παροχή και την ανάπτυξη των υπηρεσιών. Η παρούσα έρευνα είναι η πρώτη που συγκρίνει απόψεις και τις στάσεις του προσωπικού των φυλακών και των κρατουμένων γυναικών και εξετάζει τις επιπτώσεις αυτών των συμπεριφορών στις μεταξύ τους σχέσεις και ακολούθως στην βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών. 

Περιγραφή της μεθόδου

Η ποιοτική αυτή μελέτη διεξήχθη κατά τη διάρκεια του 2006-2009 σε μια γυναικεία φυλακή στη βορειοδυτική Αγγλία και αποτέλεσε πιλοτική δοκιμή. Υιοθετήθηκε  μία κοινοτική   ψυχοθεραπευτική παρέμβαση  που βασίζεται σε τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη (randomised controlled trial-RCT) για κρατούμενες γυναίκες που αυτοτραυματίζονται.