Μια εισαγωγή στην θυματολογία

Αν θέλαμε να δώσουμε έναν ορισμό της θυματολογίας θα λέγαμε, ότι είναι ένας σχετικά νέος κλάδος της Εγκληματολογίας, που ασχολείται με την αλληλεπίδραση ανάμεσα α) στον θύτη και στο θύμα, β) στο θύμα και στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης, δηλαδή στους φορείς του επίσημου κοινωνικού ελέγχου (αστυνομία, δικαστήριο κλπ) και γ) ανάμεσα στο θύμα και στην κοινωνία. Ως έννοια απαρτίζεται από τις λέξεις θύμα και λόγος. Ως θύμα ορίζεται το άτομο εκείνο που έχει υποστεί βλάβη (ο παθών) από την αξιόποινη πράξη που προκλήθηκε  από το θύτη (Π.Κ Α.118).

Η γένεση αυτού του κλάδου συμπίπτει με τις θεωρίες δύο μεγάλων εγκληματολόγων, του Von Hentig (1948) και του Mendelsohn (1963), οι οποίοι επιχείρησαν να διερευνήσουν την ύπαρξη τυχόν προσωπικών χαρακτηριστικών των θυμάτων που θα μπορούσαν να δώσουν μια εξήγηση για την θυματοποίηση τους. Αρχικά το ενδιαφέρον τους στράφηκε στα θύματα των ανθρωποκτονιών.

Θύματα και Υπερθύματα: μια προσέγγιση των υψηλών δεικτών εγκληματικότητας με βάση την θεωρία της επαναλαμβανόμενης δραστηριότητας

OF TARGETS AND SUPERTARGETS:
A ROUTINE ACTIVITY THEORY OF
HIGH CRIME RATES

Graham Farrell, Ken Clark, Dan Ellingworth, Ken Pease

Internet Journal of Criminology (IJC) © 2005

Θύματα και Υπερθύματα: μια προσέγγιση των υψηλών δεικτών εγκληματικότητας με βάση την θεωρία της επαναλαμβανόμενης δραστηριότητας (Routine Activity Theory)

Τις τελευταίες δεκαετίες οι έρευνες που πραγματοποιήθηκαν κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, οι παράγοντες θύτης, θύμα και περιβάλλον, παίζουν καταλυτικό ρόλο στην διάπραξη εγκληματικών πράξεων.

Η αναγνώριση της σημασίας των τριών αυτών στοιχείων, αποτέλεσε έναυσμα για την πραγματοποίηση ποικίλων νέων ερευνών, οι οποίες επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους στην επανειλημμένη θυματοποίηση ορισμένων ατόμων, περιοχών, οχημάτων ή άλλων στόχων. Οι θεωρητικές προσεγγίσεις που χρησιμοποιήθηκαν για να εξηγήσουν το φαινόμενο της επαναλαμβανόμενης θυματοποίησης είναι δύο, 1) η ετερογένεια του ρίσκου και 2) η εξάρτηση του γεγονότος, υπό την έννοια της εγκληματικής πράξης.

Φόβος θυματοποίησης

της Κατερίνας Λιναρδάτου

Κοινωνιολόγος

Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η μελέτη της θυματοποίησης ως κοινωνικού φαινομένου, το οποίο στις νεότερες και σύγχρονες κοινωνίες άρχισε να λαμβάνεται υπόψη και με την έννοια του προβλήματος.

Μέχρι πρόσφατα πλήθος ερευνητών που ασχολούνταν με το έγκλημα και την εγκληματικότητα επικέντρωναν  την προσοχή τους είτε στο δράστη είτε στον αντίκτυπο της πράξης αυτού στην κοινωνία, αφήνοντας το θύμα, την ζωή του και τους ανθρώπους που κινούνται γύρω από αυτό, εκτός εμπειρικής μελέτης.

Επομένως ο ένας στόχος της έρευνας αυτής είναι να αναδειχθεί το θύμα ως ενεργός, καθοριστικός παράγοντας του φαινομένου της εγκληματικότητας και στον επαναπροσδιορισμό της έννοιας του εγκλήματος κάτω από την οπτική του θύματος ως υποκειμένου που δεν υφίσταται απλά και μόνο την εγκληματική πράξη αλλά και τον κοινωνικό στιγματισμό και το φόβο που επηρεάζει τις προσδοκίες του για το μέλλον και την ψυχική-συναισθηματική του κατάσταση. Ο δεύτερος στόχος είναι η αναπαράσταση του εγκλήματος ως ειδεχθούς πράξης μέσα από τα ΜΜΕ με τη συνακόλουθη δημιουργία στερεοτύπων και θυματοποίησης,  ανατροφοδοτώντας ένας φαύλο κύκλο φόβου και πράξης, που τελικά η άκρη του νήματος γίνεται δυσδιάκριτη  ή  ασαφής αδυνατώντας να αποφανθεί κανείς για το αν γεννά το ένα το άλλο.

Προκειμένου η μελέτη αυτή να αποκτήσει και εμπειρική υφή, θα περιλαμβάνεται και μια έρευνα, η οποία έλαβε χώρα στο δήμο της Αθήνας, με δείγμα 60 ατόμων, τα οποία κλήθηκαν να απαντήσουν σε ένα ερωτηματολόγιο σχετικό με το φόβο του εγκλήματος.

«Ο φόβος ανήκει αναπόφευκτα στη ζωή μας. Μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο, παίρνοντας συνεχώς νέες μορφές. Η ιστορία της ανθρωπότητας καταγράφει τις συνεχείς προσπάθειες του ανθρώπου να ελέγξει, να μειώσει ή να ξεπεράσει το φόβο. Τέτοιες προσπάθειες έχουν γίνει μέσω της μαγείας, της θρησκείας και της επιστήμης». Σε αυτό το κεφάλαιο θα μιλήσουμε για την τελευταία και συγκεκριμένα για την επιστήμη του εγκλήματος και το πώς αυτή καλείται να το αντιμετωπίσει όχι μόνο ως φαινόμενο αλλά και ως πραγματικότητα στη ζωή του θύματος, αλλά και του ανθρώπου γενικότερα.