Μαρία, Χ. Δροσινού,
Πάρεδρος Ειδικής Αγωγής Π.Ι., Διδάκτορας ψυχολογίας
Πρακτικά της ημερίδας "Κακοποίηση του παιδιού:
Δυνατότητες Πρόληψης και Κοινωνική πολιτική"
Περίληψη: Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να συζητήσει το πρόβλημα των μαθησιακών δυσκολιών και της παραβατικής συμπεριφοράς των παιδιών, συζητώντας με κακοποιημένους γονείς. Οι μαθησιακές δυσκολίες εμπλέκονται με τα προβλήματα παραβατικής συμπεριφοράς στα παιδιά, από τις μικρές ηλικίες (4,6-10 χρόνων). Αυτές συνεξετάζονται μέσα από μια σειρά παραγόντων. Αρκετοί δεν έχουν επιστημονικά εξηγηθεί. Αλλά και από αυτούς, που έχουν αποκωδικοποιηθεί, κάποιοι όπως η κακοποίηση, παραμένουν ‘’κρυφό μυστικό’’ . Αυτό δεν κοινοποιείται ούτε μεταξύ των μελών της οικογένειας.
Λέξεις κλειδιά: Μαθησιακές δυσκολίες, προβλήματα παραβατικής συμπεριφοράς στα παιδιά, κακοποίηση
Εισαγωγή
Το πρόβλημα της παιδικής παραβατικότητας αποσιωπάται σαν ‘’κρυφό μυστικό’’ στο χώρο τόσο των εκπαιδευτικών όσο και των γονιών, οι οποίοι αποφεύγουν να το συζητούν. Οι μαθησιακές δυσκολίες όπου και όταν αυτές συνυπάρχουν αποσιωπούνται σκόπιμα. H εκπαιδευτική κινητοποίηση για τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες και προβλήματα παραβατικής συμπεριφοράς είναι ανεπαρκής. Ωστόσο, αξίζει να αναφέρουμε ότι σε επίπεδο μεμονομένων σχολείων συναντήσαμε στα πλαίσια της παρούσας μελέτης συλλόγους διδασκόντων με διαφορετική προσέγγιση. Παραθέτουμε απόσπασμα από τα πρακτικά της συζήτησης σε δημοτικό δημόσιο σχολείο με θέμα τις κλοπές στα σούπερ μάρκετ τριών εννιάχρονων μαθητών, οι οποίοι είχαν μεγάλες δυσκολίες στη μάθηση. Ο σύλλογος διδασκόντων στη συζήτηση του προβλήματος, καταθέτει παιδαγωγική πρόταση με σκοπό που συνοψίζεται στη φράση:‘’Να προλάβουμε εμείς σαν σχολείο πριν μας προλάβει η φυλακή’’….Η προληπτική νοηματοδότηση του φαινομένου μέσα και έξω από το σπίτι, τοποθετεί την αντιμετώπιση της παιδικής παραβατικότητας στο φυσιολογικό κοινωνιοποιητικό χώρο, το σχολείο με την έγκαιρη σχολική παρέμβαση και υποστήριξη των παιδιών με προβλήματα παραβατικής συμπεριφοράς στις μικρές ηλικίες. Το πρόβλημα της παιδικής Παραβατικότητας κατανοείται σε σχέση με την ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού. Οι κοινωνικές διαφορές και ρήξεις, οι ψυχικές διαταραχές χρεώνονται την ερμηνεία του φαινομένου. Η διάκριση του κοινωνικού από το ψυχικό γεγονός ορίζεται με βάση το προσωπικό βίωμα κάθε παιδιού. Παράδειγμα το παιδί που μεγαλώνει σε πυκνοκατοικημένη και υποβαθμισμένη περιοχή η παραβατική συμπεριφορά είναι τρόπος ζωής. Η έννοια της παραβατικής συμπεριφοράς δεν αναφέρεται κατα ανάγκην και σε διαταραγμένη ψυχοπαθολογική προσωπικότητα.
Οι Μαθησιακές δυσκολίες είναι άμεσα συνδεδεμένες με το τι συμβαίνει και το τι εννοούμε Βασική Μαθησιακή διαδικασία. Η ελληνική κλασσική αρχαιότητα, νοηματοδοτεί με τη φιλοσοφία του Σωκράτη τη διαθεσιμότητα για μάθηση με τις φράσεις ‘’Ουδείς εκών κακός΄΄ και ‘’ γηράσκω αεί διδασκόμενος’’ . Έτσι η Βασική Μαθησιακή διαδικασία αναδεικνύει σε αγαθό την πολυπλοκότητα και την πολυσημαντικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης ακόμη και στο επίπεδο των δυσκολιών μάθησης. Η ψυχαναλύτρια Φραγκοπούλου στο άρθρο της ‘’όρια του Σωκρατικού ειδέναι κατά το ‘’Συμπόσιο’’ του Πλάτωνα και το σύμπτωμα στην Ψυχανάλυση’’ στο περιοδικό ‘’ η σφίγγα’’ περιγράφει την διαλεκτική μέθοδο μέσα από το διάλογο περί αγάπης, περί έρωτος και περί της σχέσης του με την Ηθική. Γεγονός που επιβεβαιώνεται μέχρι τις μέρες μας, και δεν μας επιτρέπει την ρατσιστική περιχαράκωση του φαινομένου της παιδικής παραβατικότητας κάτω από λογικές ερμηνείας που εξυπηρετούν ρευστά οικονομίστικα συμφέροντα και την ανάγκη τους για κοινωνική ένταξη.
Η έρευνα για τη Παραβατική συμπεριφορά στα παιδιά.
Τις τελευταίες δεκαετίες έχει σημειωθεί μια διαρκώς αυξανόμενη έρευνα γύρω από τη παραβατική συμπεριφορά και τις μαθησιακές δυσκολίες των παιδιών. Η παρούσα είναι μακρόχρονη μελέτη των προβλημάτων που συναντούν μικροί μαθητές στο σχολείο, κατ’ αρχή. Αυτή προέκυψε από τυχαία ‘ύποπτα’ ευρήματα δίπλα στην πειραματική έρευνα δράσης και εφαρμογής διδακτικής μεθοδολογίας σε ειδικά σχολεία και ειδικές τάξεις. Η έρευνα ξεκίνησε το 1984, από το Ειδικό δημοτικό σχολείο του Αιγάλεω και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
1η υπόθεση:
Άγχος Μετατραυματικής Διαταραχής στους γονείς (Posttraumatic Stress Disorder in Parents)
Οι περιβαντολλογικοί παράγοντες συνδέονται άμεσα με την παραβατική συμπεριφορά. Ειδικότερα όταν αυτοί αναφέρονται στο Άγχος Μετατραυματικής Διαταραχής στους γονείς και τα προβλήματα διαταραχών στη συμπεριφορά των παιδιών. Οι γονείς με Άγχος Μετατραυματικής Διαταραχής που έχουν βιώσει κακοποίηση δημιουργούν ψευδείς μη κοινωνικοποιητικές δομές συμπεριφοράς.
Αυτή καταγράφεται σε οικογένειες κατώτερης και μεσαίας κοινωνικοοικονονικής στάθμης, στις οποίες οι ενδοσυζυγικές σχέσεις χαρακτηρίζονται από οικογενειακή βία, αδιαφορία, ψυχρότητα και απόσταση. Η οικογενειακή δομή χαρακτηρίζεται από ασάφεια και ανεπάρκεια και συχνά οι ενδογονεικές σχέσεις λειτουργούν με υποκατάστατα γιατί οι φυσικοί γονείς κακοποιούν τα παιδιά τους παραμελώντας τις υποχρεώσεις τους απέναντι σε αυτά ή τα εγκαταλείπουν στην αδυναμία να διεκπεραιώσουν την ανάληψη των γονεικών τους ευθυνών. Η γονεική απόρριψη στιγματίζει την παιδική ψυχή και την τραυματίζει ανεπανόρθωτα για την εξέλιξη της προσωπικότητας. Η συναισθηματική στήριξη συχνά προέρχεται από το περιβάλλον της φτωχογειτονιάς, τις παιδικές χαρές των πυκνοκατοικημένων πολυκατοικίων η οποία τα υποχρεώνει να συμμορφώνονται βιωματικά σε τρόπους και κανόνες έξω από την οικογένεια.
2η υπόθεση: Ψυχοπαιδαγωγικές στρατηγικές και εναλλακτικές διδακτικές προσεγγίσεις.
Οι ψυχοπαιδαγωγικές τεχνικές αναφέρονται στην ενεργοποίηση του γονεϊκού ρόλου στην εκπαίδευση του παιδιού με μαθησιακές δυσκολίες και προβλήματα συμπεριφοράς. Οι εναλλακτικές διδακτικές προσεγγίσεις στα πλαίσια της ειδικής αγωγής αξιοποιούν τις πληροφορίες από τα λεκτικοποιημένα βιώματα των γονέων στις διδακτικές προσεγγίσεις που επιχειρούνται σε παρεμβάσεις που αφορούν:
- μαθησιακές δυσκολίες μόνο
- προβλήματα συμπεριφοράς
- μαθησιακές δυσκολίες και προβλήματα παιδικής παραβατικότητας.
